پژوهشگر کیست و پژوهشگر موفق چه ویژگی‌هایی دارد؟

پژوهشگر کسی است که برای به‌دست‌آوردن دانش تازه و روشن‌کردن رابطه‌ها و واقعیت‌ها کار پژوهشی انجام می‌دهد. او یک پروژه را طراحی می‌کند، فرضیه را بررسی می‌کند، داده را جمع‌آوری می‌کند و سپس نتیجه را ارزیابی می‌کند تا به یک پاسخ منطقی برسد. پژوهشگر وقتی موفق می‌شود که فقط اطلاعات را جمع نکند و بتواند از مشاهده‌ها معنا استخراج کند و آن معنا را به جامعه علمی منتقل کند.

در فضای امروز، حجم مقاله‌ها و داده‌ها زیاد شده است و همین وضعیت رقابت را سخت‌تر کرده است. پژوهشگر اگر مهارت‌های اصلی را نداشته باشد، ممکن است کار باارزش او دیده نشود یا مسیر پژوهش او پراکنده شود. به همین دلیل، شناخت ویژگی‌های پژوهشگر موفق فقط یک بحث نظری نیست و برای برنامه‌ریزی حرفه‌ای هم کاربرد دارد.

پژوهشگر یعنی چه و پژوهشگر چه هدفی دارد؟

واژه «پژوهشگر» به فردی اشاره می‌کند که با روش علمی به دنبال پاسخ می‌گردد و به حدس تکیه نمی‌کند. پژوهشگر برای قضاوت و بررسی یک فرضیه اقدام می‌کند و تلاش می‌کند نتیجه‌ای ارائه بدهد که قابل ارزیابی باشد. او از مشاهده شروع می‌کند، مسیر آزمایش یا بررسی را پیش می‌برد، داده را تحلیل می‌کند و سپس جمع‌بندی می‌کند.

هدف پژوهشگر فقط تولید متن یا گزارش نیست و هدف او تولید «دانش قابل استفاده» است. پژوهشگر با تولید دانش می‌تواند مسئله را حل کند، یک رابطه را روشن کند یا یک راه بهتر برای فکرکردن ارائه کند. پژوهشگر وقتی به این هدف نزدیک می‌شود که هم «نگرش» درست داشته باشد و هم «مهارت» لازم را یاد بگیرد.

چرا ویژگی‌های پژوهشگر موفق اهمیت دارد؟

پژوهش می‌تواند دشوار و فرساینده شود و شکست‌های پیاپی می‌تواند رخ بدهد. پژوهشگر ممکن است آزمایش را تا نزدیک پایان پیش ببرد و باز هم نتیجه را از دست بدهد. پژوهشگر اگر ویژگی‌های رفتاری و حرفه‌ای را تقویت نکند، ممکن است در برابر این فشارها عقب‌نشینی کند یا کیفیت کار را پایین بیاورد.

از سوی دیگر، پژوهش یک فعالیت کاملاً اجتماعی و تیمی شده است. پژوهشگر در بسیاری از پروژه‌ها با گروه‌ها، همکاران، نویسندگان همکار، ژورنال‌ها و داوران سروکار دارد و باید بتواند هماهنگ عمل کند. پژوهشگر همچنین باید بتواند پیام علمی را دقیق منتقل کند، چون کشف علمی وقتی اثر می‌گذارد که فهمیده شود و انتشار پیدا کند.

پنج ویژگی اصلی پژوهشگر خوب

1) کنجکاوی (Curiosity)

پژوهشگر موفق سؤال می‌پرسد و به دانسته‌های فعلی قانع نمی‌شود. او فقط به موضوع تخصصی خودش بسنده نمی‌کند و درباره حوزه‌های مرتبط هم مطالعه می‌کند تا زاویه‌های تازه را پیدا کند. پژوهشگر با کنجکاوی مسیر پژوهش را زنده نگه می‌دارد و پرسش‌های دقیق‌تری را مطرح می‌کند.

2) توان تحلیل و آینده‌نگری (Analytical ability & Foresight)

پژوهشگر موفق داده را تفسیر می‌کند و به اطلاعات خام بسنده نمی‌کند. او الگوها را می‌بیند، رابطه علت و معلول را می‌سنجد و از هر زاویه به داده نگاه می‌کند. پژوهشگر همچنین از خود می‌پرسد که «تصویر بزرگ‌تر چیست» و پژوهش در آینده به کدام سمت می‌رود.

3) پشتکار و اراده (Determination)

پژوهشگر موفق بارها تلاش می‌کند و شکست را بخشی از مسیر می‌داند. او وقتی نتیجه مطابق انتظار نمی‌شود، ناامید نمی‌شود و طرح را بازبینی می‌کند و دوباره جلو می‌رود. پژوهشگر با پشتکار می‌تواند کیفیت را بالا ببرد، چون او از خطا درس می‌گیرد و مسیر را اصلاح می‌کند.

4) همکاری (Collaboration)

پژوهشگر موفق با تیم هماهنگ می‌شود و نقش خود را دقیق انجام می‌دهد. او می‌داند که پژوهش امروز میان‌رشته‌ای شده است و یک نفر همه تخصص‌ها را ندارد. پژوهشگر با ارتباط و هماهنگی می‌تواند کار را تقسیم کند و نتیجه را سریع‌تر و دقیق‌تر به دست بیاورد.

5) ارتباط مؤثر (Communication)

پژوهشگر موفق پیام را روشن منتقل می‌کند و فقط به انجام پژوهش اکتفا نمی‌کند. او با تیم، نویسندگان همکار، داوران و ناشران ارتباط برقرار می‌کند و متن علمی را دقیق می‌نویسد. پژوهشگر در چکیده‌نویسی، ارائه کنفرانسی و تنظیم مقاله، مهارت ارتباطی را به کار می‌گیرد تا یافته‌ها شنیده شوند و اثر بگذارند.

ده ویژگی مکمل برای پژوهشگر خوب

یک متن کوتاه درباره «ده ویژگی پژوهشگر خوب» این ویژگی‌ها را معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که پژوهشگر وقتی موفق می‌شود که آن‌ها را کنار هم به کار بگیرد: علاقه (Interest)، انگیزه (Motivation)، پرسشگری/کنجکاوی (Inquisitiveness)، تعهد (Commitment)، فداکاری (Sacrifice)، تلاش برای عالی بودن (Excellence)، دانش (Knowledge)، شناخت و ارزیابی مسیر (Recognition)، رویکرد علمی در ارائه و چاپ (Scholarly approach)، و یکپارچگی (Integration).

علاقه (Interest) و انگیزه (Motivation)

پژوهشگر باید علاقه نشان بدهد تا پژوهش را شروع کند. او سپس باید انگیزه بسازد تا دلیل عمل روشن بماند و مسیر ادامه پیدا کند. پژوهشگر وقتی یک پرسش واقعی دارد، پژوهش را به مسیر رسیدن به فهم بهتر تبدیل می‌کند.

کنجکاوی (Inquisitiveness)

پژوهشگر با پرسش‌های پی‌درپی فهم خود را جلو می‌برد. او به جای توقف در دانسته‌های فعلی، یک قدم فراتر می‌رود و راه‌هایی پیدا می‌کند که سؤال را دقیق‌تر کند. پژوهشگر با این کنجکاوی می‌تواند ایده را به طرح پژوهشی تبدیل کند.

تعهد (Commitment) و فداکاری (Sacrifice)

پژوهشگر از ایده تا جمع‌آوری و تحلیل داده پیش می‌رود و کار را نیمه‌کاره رها نمی‌کند. او برای پیشبرد پژوهش زمان و انرژی صرف می‌کند و گاهی از برخی کارهای دیگر کم می‌گذارد تا پژوهش را جلو ببرد. پژوهشگر با تعهد و فداکاری می‌تواند پروژه را به نتیجه قابل ارائه برساند.

تلاش برای عالی بودن (Excellence) و دانش (Knowledge)

پژوهشگر باید در طراحی فرضیه، طراحی مطالعه، جمع‌آوری داده و تحلیل دقیق عمل کند. او باید دانش را جمع کند، چون پژوهش بدون دانش پیش نمی‌رود و نوآوری بدون پشتوانه علمی شکل نمی‌گیرد. پژوهشگر با دانش و تلاش برای کیفیت می‌تواند نتیجه را معتبرتر کند.

شناخت مسیر و رویکرد علمی در انتشار (Recognition & Scholarly approach)

پژوهشگر باید روند پژوهش را ارزیابی کند و تغییرهای مهم را تشخیص بدهد. او سپس باید داده و ادبیات را مرور کند و نوشتن مقاله را شروع کند. پژوهشگر در این مرحله چکیده را با بخش‌های لازم تنظیم می‌کند و مقاله را برای ارائه یا ارسال به ژورنال داوری‌شده آماده می‌کند.

یکپارچگی (Integration)

پژوهشگر باید همه ویژگی‌ها را یکجا به کار بگیرد تا پژوهش کامل شود. او باید مراحل پژوهش را به هم وصل کند و همکاری با دیگر پژوهشگران را هم در طرح ادغام کند. پژوهشگر با یکپارچگی می‌تواند نتیجه‌ای تولید کند که معنی‌دار باشد.

مهارت‌های عملی که پژوهشگر موفق تقویت می‌کند

اخلاق و صداقت

پژوهشگر داده را تغییر نمی‌دهد و نتیجه ناخواسته را هم محترم می‌شمارد. او معنای گفته دیگران را تحریف نمی‌کند و یافته دیگران را به نام خود ثبت نمی‌کند. پژوهشگر با صداقت، هم اعتبار علمی را حفظ می‌کند و هم اعتماد تیم و ژورنال را تقویت می‌کند.

روش تحقیق و مهارت نوشتن

پژوهشگر اصول متدولوژی پژوهش را یاد می‌گیرد و طراحی مطالعه و تحلیل و تفسیر را می‌شناسد. او آمار پایه را یاد می‌گیرد تا بتواند با استقلال بیشتری داده را تحلیل کند. پژوهشگر مهارت نوشتن را با تمرین به دست می‌آورد و متن را با ساختار منطقی تنظیم می‌کند.

برنامه‌ریزی و اولویت‌گذاری

پژوهشگر موفق با ضرب‌الاجل‌ها کار می‌کند و برنامه زمانی می‌چیند تا فشار کمتر شود و هدف‌ها روشن بمانند. او در کوتاه‌مدت و بلندمدت فکر می‌کند و پروژه‌های باکیفیت را انتخاب می‌کند. پژوهشگر یاد می‌گیرد که به بعضی درخواست‌ها «نه» بگوید تا وقت خود را برای هدف‌های اصلی نگه دارد.

برخورد مثبت با شکست و نقد

پژوهشگر رد شدن مقاله یا نقد داور را شخصی نمی‌کند و از آن فرصت یادگیری می‌سازد. او متن را اصلاح می‌کند و راه‌حل ارائه می‌دهد و دوباره اقدام می‌کند. پژوهشگر با این رویکرد، کیفیت مقاله‌های بعدی را بالاتر می‌برد و مسیر را پایدارتر می‌کند.

تعادل بین کار حرفه‌ای و زندگی شخصی

پژوهشگر باید برای خانواده، دوستان و خودش زمان تعیین کند و این زمان را حفظ کند. او با استراحت منظم و قطع ارتباط ذهنی در زمان‌های مشخص، فرسودگی را کمتر می‌کند و تولید علمی را پایدار نگه می‌دارد. پژوهشگر وقتی به همه درخواست‌ها پاسخ مثبت نمی‌دهد، سلامت خود را بهتر نگه می‌دارد و تمرکز را برای کارهای مهم‌تر حفظ می‌کند.

تعادل بین فعالیت حرفه‌ای و پژوهش

پژوهشگر در حوزه پزشکی وقتی هم‌زمان فعالیت حرفه‌ای و پژوهش را پیش می‌برد، می‌تواند پرسش‌های واقعی‌تری را از دل نیازها استخراج کند. او با برنامه‌ریزی می‌تواند زمان پژوهش را منظم کند و اجازه نمی‌دهد پژوهش فقط به اوقات فراغت منتقل شود. پژوهشگر با این تعادل می‌تواند انگیزه را زنده نگه دارد و مسیر یادگیری را متوقف نکند.

منتور و شبکه همکاران

پژوهشگر با یک منتور خوب مسیر را روشن‌تر می‌بیند و بازخورد کاربردی می‌گیرد. او همچنین شبکه همکاران را شکل می‌دهد و ارتباط‌ها را از محلی به ملی و بین‌المللی گسترش می‌دهد. پژوهشگر با شبکه‌سازی می‌تواند همکاران مناسب را پیدا کند و پروژه‌های مشترک را منسجم‌تر پیش ببرد.

جمع‌بندی

پژوهشگر موفق با کنجکاوی سؤال می‌سازد، با تحلیل داده معنا تولید می‌کند، با پشتکار ادامه می‌دهد، با همکاری تیمی پیش می‌رود و با ارتباط مؤثر یافته‌ها را منتشر می‌کند. او علاقه و انگیزه را حفظ می‌کند، تعهد و فداکاری نشان می‌دهد، برای کیفیت تلاش می‌کند، دانش را گسترش می‌دهد، روند کار را ارزیابی می‌کند و در پایان همه این توانایی‌ها را یکپارچه به کار می‌گیرد تا پژوهش به نتیجه قابل استفاده برسد.