راهنمای انتخاب روش تحقیق: مقایسه رویکردهای کمی و کیفی

انتخاب روش تحقیق مناسب برای موفقیت هر پروژه پژوهشی ضروری است و مسیر کار را مشخص می‌کند. روش تحقیق تعیین می‌کند پژوهشگر چه نوع داده‌ای را جمع‌آوری می‌کند، داده را چگونه گردآوری و  تحلیل می‌کند. پژوهشگر وقتی روش تحقیق را دقیق انتخاب می‌کند، می‌تواند داده‌ای تولید کند که با هدف پژوهش هماهنگ باشد و نتیجه‌ای قابل اتکا ارائه دهد.

روش‌های پژوهش گوناگون هستند و به نوع مطالعه وابسته می‌شوند و این وابستگی در عمل دیده می‌شود. پژوهش می‌تواند آزمایشگاهی، بالینی، اپیدمیولوژیک و پیمایشی باشد. هر کدام از این زمینه‌ها ابزارهای متفاوتی را می‌طلبند و پژوهشگر باید روش مناسب را انتخاب کند تا داده مناسب به دست آورد.

روش تحقیق چیست و چه چیزی را تعیین می‌کند؟

روش تحقیق مجموعه انتخاب‌هایی است که پژوهشگر انجام می‌دهد تا داده را به شکل هدفمند تولید کند. این انتخاب‌ها نوع داده، شیوه گردآوری داده و شیوه تحلیل داده را تعیین می‌کنند. پژوهشگر با همین انتخاب‌ها مشخص می‌کند پژوهش او کمی باشد یا کیفی باشد و مشخص می‌کند فرضیه‌ها و اهداف چگونه پیگیری شوند.

انتخاب روش تحقیق از آن جهت اهمیت دارد که روش تحقیق بر نوع نتیجه اثر می‌گذارد و امکان تفسیر را جهت‌دهی می‌کند. پژوهشگر وقتی داده را مطابق روش انتخابی گردآوری می‌کند، می‌تواند تحلیل را نیز مطابق همان منطق انجام دهد. پژوهشگر اگر روش را نامتناسب انتخاب کند، ممکن است داده‌ای را جمع کند که پاسخ هدف پژوهش را روشن نکند.

چه روش‌های رایجی در پژوهش وجود دارند؟

روش‌های متداول پژوهش متنوع هستند و پژوهشگر آن‌ها را بر اساس نوع مطالعه و هدف پژوهش انتخاب می‌کند. برخی روش‌ها کیفی، برخی روش‌ها کمی، برخی آزمایشی و برخی روش‌ها پیمایشی هستند. پژوهشگر وقتی نوع مطالعه را مشخص می‌کند، می‌تواند روش مناسب را دقیق‌تر انتخاب کند. پژوهشگر در مطالعه آزمایشگاهی، بالینی، اپیدمیولوژیک یا پیمایشی می‌تواند روش را با نیاز داده هماهنگ کند و می‌تواند ابزار گردآوری داده را متناسب با همان نیاز تعیین کند. پژوهشگر در هر حالت و در ابتدا باید بداند داده چه شکلی خواهد داشت و تحلیل داده چگونه انجام خواهد شد.

تفاوت روش تحقیق کمی و روش تحقیق کیفی چیست؟

یکی از تصمیم‌های کلیدی در انتخاب روش تحقیق این است که پژوهشگر مشخص کند پژوهش او کمی باشد یا کیفی باشد. پژوهش کیفی برای فهم تجربه‌ها، مفاهیم، افکار و رفتارهای افراد استفاده می‌شود و بر توصیف و تفسیر تکیه می‌کند. پژوهش کمی با اعداد، نمودارها و داده‌های قابل شمارش کار می‌کند و برای آزمون یا تأیید فرضیه‌ها، فرض‌ها و نظریه‌ها به کار می‌رود.

پژوهشگر در پژوهش کمی معمولاً با یک فرضیه شروع می‌کند و سپس داده جمع می‌کند تا آن فرضیه را بیازماید. در پژوهش کیفی، پژوهشگر معمولاً به دنبال فهم یک مسئله می‌رود و سپس داده‌های متنی تولید می‌کند تا الگوها و مضمون‌ها را ببیند. هر دو رویکرد ارزش دارند و پژوهشگر باید بر اساس شکاف پژوهش و هدف‌های مشخص تصمیم بگیرد کدام روش را انتخاب کند.

روش تحقیق کیفی چگونه اجرا می‌شود؟

پژوهش کیفی زمانی مناسب است که موضوع به‌خوبی درک نشده باشد و پژوهشگر بخواهد بینش‌های بیشتری به دست آورد. پژوهشگر در این رویکرد می‌تواند از پرسش‌های باز در پرسشنامه استفاده کند و مشاهده‌هایی انجام دهد که با کلمات توصیف می‌شوند. پژوهشگر می‌تواند مرور متون انجام دهد و نوشته‌هایی را بررسی کند که نظریه‌ها و ایده‌های مشابه را بررسی کرده‌اند.

پژوهشگر در روش کیفی زبان را در موقعیت‌های واقعی بررسی می‌کند و تلاش می‌کند مضمون‌های مشترک را شناسایی کند؛ سپس متن‌ها را توصیف و تفسیر می‌کند تا ایده‌های فراگیر را روشن کند. پژوهشگر در تحلیل کیفی می‌تواند از تحلیل گفتمان (Discourse Analysis) یا تحلیل مضمونی (Thematic Analysis) یا تحلیل متنی (Textual Analysis) استفاده کند.

تحلیل کیفی معمولاً تکرارشونده انجام می‌شود و پژوهشگر میان داده و تفسیر رفت‌وبرگشت می‌کند. پژوهشگر می‌تواند الگوها را دوباره بررسی کند و در صورت نیاز بازنگری کند تا پیامدهای بزرگ‌تر داده روشن شود. این فرایند انعطاف دارد و به پژوهشگر اجازه می‌دهد زاویه‌های متفاوت را ببیند.

روش تحقیق کمی چگونه اجرا می‌شود؟

هدف پژوهش کمی این است که فرضیه‌ها را بیازماید و فرض‌ها و نظریه‌ها را تأیید کند و رابطه‌های علت و معلولی را مشخص کند. پژوهشگر در این رویکرد از داده‌های عددی استفاده می‌کند و داده را به شکل ساختاریافته جمع می‌کند. پژوهشگر می‌تواند آزمایش انجام دهد و می‌تواند از پرسش‌های بسته در پرسشنامه استفاده کند و می‌تواند مشاهده‌هایی انجام دهد که قابل شمارش یا جمع آوری به صورت کمی باشند.

پژوهشگر در روش کمی معمولاً یک برنامه از پیش تعیین‌شده دارد و طبق همان برنامه جلو می‌رود. پژوهشگر سپس داده را با روش‌های آماری تحلیل می‌کند و نتیجه را بر اساس تحلیل آماری گزارش می‌کند. این نوع تحلیل فضای کمی برای حدس باقی می‌گذارد و به پژوهشگر کمک می‌کند نتیجه‌ای منظم ارائه دهد.

تحلیل داده در روش‌های کمی و کیفی چه تفاوتی دارد؟

روش تحلیل داده در پژوهش کمی و پژوهش کیفی متفاوت است و این تفاوت از نوع داده آغاز می‌شود. داده کمی معمولاً عددی و قابل شمارش است و پژوهشگر آن را با روش‌های آماری تحلیل می‌کند. پژوهشگر در این حالت فرضیه را می‌آزماید و بر اساس نتیجه آماری درباره تأیید یا رد آن تصمیم می‌گیرد. داده کیفی معمولاً متنی و زبانی است و پژوهشگر آن را برای یافتن الگوها و مضمون‌ها بررسی می‌کند. پژوهشگر در این حالت به جای شاخص‌ها و اندازه‌گیری‌های آماری، به معناها و مضمون‌های فراگیر توجه می‌کند. پژوهشگر در تحلیل کیفی معمولاً فرایند را تکرار می‌کند و از زاویه‌های مختلف به داده نگاه می‌کند تا تفسیر دقیق‌تری ارائه دهد.

چه زمانی باید روش تحقیق کیفی یا کمی را انتخاب کرد؟

انتخاب بین روش کیفی و روش کمی به شکافی بستگی دارد که پژوهش می‌خواهد آن را پوشش دهد و به هدف‌های پژوهش وابسته است. اگر هدف این باشد که واقعیت‌هایی درباره یک موضوع تثبیت شود، پژوهش کمی انتخاب مناسبی می‌شود. اگر هدف این باشد که تجربه‌ها یا دیدگاه‌های افراد فهمیده شود، پژوهش کیفی مناسب‌تر می‌شود.

پژوهشگر باید از ابتدا مشخص کند چه نوع نتیجه‌ای می‌خواهد و سپس نوع داده را انتخاب کند. پژوهشگر وقتی نوع داده را مشخص می‌کند، می‌تواند ابزار گردآوری را نیز انتخاب کند. پژوهشگر سپس باید روش تحلیل را نیز مشخص کند تا گردآوری داده با تحلیل هماهنگ بماند.

یک مسیر ساده برای انتخاب روش تحقیق چگونه شکل می‌گیرد؟

پژوهشگر ابتدا باید مسئله و شکاف پژوهش را مشخص کند و باید هدف‌های پژوهش را روشن کند. پژوهشگر سپس باید تصمیم بگیرد داده عددی می‌خواهد یا داده متنی می‌خواهد و باید تعیین کند پژوهش کمی باشد یا کیفی باشد. پژوهشگر بعد از این تصمیم باید ابزار گردآوری داده را انتخاب کند و باید مشخص کند از آزمایش، پرسش‌های بسته، پرسش‌های باز، مشاهده یا مرور مقالات استفاده می‌کند.

پژوهشگر سپس باید برنامه تحلیل داده را نیز تعیین کند و باید مشخص کند تحلیل آماری انجام می‌دهد یا تحلیل گفتمان و مضمونی و متنی انجام می‌دهد. پژوهشگر در نهایت باید اجرای روش را با هدف‌ها هماهنگ نگه دارد و باید نتیجه را بر اساس داده و تحلیل گزارش کند. پژوهشگر اگر این مسیر را منظم دنبال کند، می‌تواند انتخاب روش تحقیق را آگاهانه انجام دهد و می‌تواند کیفیت پژوهش را بالا نگه دارد.

پرسش‌های پرتکرار درباره روش تحقیق چه پاسخ‌هایی دارند؟

پژوهشگر اگر بخواهد فرضیه را بیازماید، معمولاً رویکرد کمی را انتخاب می‌کند و از تحلیل آماری استفاده می‌کند. پژوهشگر اگر بخواهد تجربه‌ها و دیدگاه‌ها را بفهمد، معمولاً رویکرد کیفی را انتخاب می‌کند و از تحلیل‌هایی مانند تحلیل مضمونی استفاده می‌کند. پژوهشگر اگر بخواهد از پرسشنامه استفاده کند، می‌تواند پرسش‌های بسته را برای داده عددی به کار ببرد و می‌تواند پرسش‌های باز را برای داده متنی به کار ببرد.

جمع‌بندی انتخاب روش تحقیق چگونه انجام می‌شود؟

انتخاب روش تحقیق زمانی درست انجام می‌شود که پژوهشگر هدف پژوهش را روشن کند و شکاف پژوهش را دقیق تعریف کند. پژوهشگر سپس باید نوع داده، شیوه گردآوری داده و شیوه تحلیل داده را هماهنگ انتخاب کند. پژوهشگر با این هماهنگی می‌تواند پژوهش را در مسیر درست پیش ببرد و می‌تواند نتیجه‌ای ارائه دهد که با هدف پژوهش همخوان باشد.