سالامی چیست؟ نشانهها، پیامدها و راههای پیشگیری در انتشار علمی
دوره طلایی پژوهش
آموزش جامع پژوهش و پروپوزالنویسی علمی برای دانشجویان
این فایل صوتی با بهرهگیری از هوش مصنوعی و بر پایه متن این پست تهیه شده است تا درک و مطالعه مطلب را آسانتر کند.
سالامی در انتشار زمانی رخ میدهد که یک پژوهش واحد به چند مقاله تقسیم میشود و هر مقاله فقط «برشی» از همان دادهها را گزارش میکند. این رفتار را سالامیپابلیکیشن یا سالامیاسلایسینگ (Salami publication / Salami slicing) یا انتشار قطعهقطعه (Segmented publication) مینامند. در این وضعیت، شباهت معمولاً در فرضیه، جمعیت یا نمونه، روششناسی و حتی نتایج دیده میشود، اما شباهت متنی الزاماً دیده نمیشود. همین ویژگی باعث میشود که ابزارهای تشخیص مشابهت متن نتوانند آن را بهصورت عینی شناسایی کنند.
سالامی چیست و چه تفاوتی با انتشار تکراری دارد؟
انتشار تکراری یا دابلیکیت (Duplicate publication) زمانی رخ میدهد که همان دادهها عملاً دوباره در بیش از یک انتشار گزارش میشوند و شباهتها معمولاً واضحتر میشوند. سالامی معمولاً با «تقسیم» یک مطالعه بزرگ به دو یا چند مقاله رخ میدهد و هر بخش را بهعنوان یک مقاله مستقل عرضه میکند. در سالامی، متن میتواند متفاوت نوشته شود، اما هسته پژوهش که شامل فرضیه، نمونه، روش و بخشهایی از نتایج میشود، شباهت دارد و همین شباهتها مسئله اخلاقی را شکل میدهند.
چرا سالامی از نظر اخلاق نشر خطرناکتر میشود؟
سالامی از این نظر باعث مشکل در اخلاق نشر خطرناک میشود چون بهسادگی دیده نمیشود و میتواند اعتبار نادرست به نویسندگان بدهد. این رفتار میتواند جامعه علمی را گمراه کند، چون خواننده میتواند تصور کند هر «برش» از یک نمونه مستقل بهدست آمده است. این رفتار میتواند نتایج مطالعات مبتنی بر شواهد را مخدوش کند، چون وارد شدن دادههای تکراری در محاسبات مرور نظاممند و متاآنالیز میتواند نتیجه نهایی را تغییر بدهد و تصمیمگیری بالینی را تحت تأثیر قرار بدهد.
سالامی چگونه مسیر علمی را منحرف میکند؟
سالامی میتواند میتواند یک پروژه با اندازه متوسط را به مجموعهای از مقالههای ظاهراً متعدد تبدیل کند و به آن اهمیت کاذب بدهد. سالامی میتواند اثرگذاری علمی را به شکل مصنوعی زیاد کند، چون تعداد مقالات و احتمال ارجاعدهی را افزایش میدهد. سالامی میتواند خواننده را وادار کند چند متن جداگانه را کنار هم بگذارد تا تصویر کامل پژوهش را بسازد و همین کار، ارزیابی نوآوری را دشوار میکند. سالامی همچنین میتواند حتی بر معنیداری آماری هم اثر بگذارد، چون شکستن دادهها میتواند قدرت هر تحلیل را تغییر بدهد و برداشت از یافتهها را جابهجا کند.
سالامی چگونه شناسایی میشود؟
سالامی با یک نرمافزار یا الگوریتم قطعی شناسایی نمیشود و شناسایی آن معمولاً به دقت سردبیر، داور و خواننده متکی میشود. سالامی معمولاً زمانی مشکوک میشود که اندازه نمونه، فرضیه، روش تحقیق، یا الگوی نتایج مشابه به نظر برسد و نویسندگان نیز همان افراد باشند. سالامی زمانی روشنتر میشود که سردبیر یا داور به مقاله اصلی و مقاله «برشخورده» همزمان دسترسی داشته باشد. سالامی همچنین با نبودِ شفافیت نیز همراه میشود، چون نویسنده ممکن است مقالههای مرتبط را در زمان ارسال اعلام نکند.
نشانههایی که میتوانند شک ایجاد کنند
- یک مقاله میتواند اندازه نمونهای مشابه یا نزدیک به مقالهای دیگر گزارش کند و همان جامعه را توصیف کند.
- یک مقاله میتواند روششناسی مشابهی را با جزئیات بسیار نزدیک ارائه کند و تفاوت معناداری نشان ندهد.
- یک مقاله میتواند بخشی از نتایج را گزارش کند که قبلاً در مقاله دیگری گزارش شده است و ارجاع روشن ندهد.
- یک مقاله میتواند نویسندگان همسان یا بسیار مشابهی داشته باشد و همزمان «جداسازی» غیرموجهی را نشان بدهد.
آیا سالامی همیشه ممنوع میشود؟
سالامی همیشه بهصورت مطلق ممنوع تلقی نمیشود، اما شرایط مجاز بودن آن محدود و وابسته به شفافیت کامل میشود. انتشار چندگانه میتواند زمانی قابل توجیه شود که مخاطبان واقعاً متفاوت باشند و مقالهها واقعاً از منظرهای متفاوت و با ارزش افزوده روشن نوشته شوند. پژوهشهایی که با پیگیری همراه هستند میتوانند از بخشی از نتایج قبلی استفاده کنند، اگر مقاله جدید نتایج تازه و قابل توجهی اضافه کند و مرزبندی دادههای تکراری را شفاف توضیح بدهد. در همه این وضعیتها نویسنده باید به سردبیر توضیح کامل بدهد و نشان بدهد چه بخشهایی قبلاً منتشر شده است و چرا بازگویی آن بخشها ضروری شده است. صرفِ آوردن مقاله قبلی در فهرست منابع کافی نمیشود و نویسنده باید تداخلها را بهصورت روشن در متن اعلام کند.
چرا در برخی پروژههای بزرگ چند مقاله تولید میشود؟
در برخی کارآزماییهای بالینی بزرگ و مطالعات اپیدمیولوژیک یا کوهورتهای طولی، دادهها بسیار زیاد میشود و ارائه همه نتایج در یک مقاله عملی نمیشود. در این وضعیت، مقالههای مشتقشده میتوانند پرسشهای متفاوت و نقاط پایانی متفاوت داشته باشند و همپوشانی نتایج باید حداقل شود. نویسنده باید هر مقاله را بهعنوان بخشی از یک پروژه بزرگ معرفی کند و فرضیه هر مقاله را روشن تعریف کند و پیوند مقالهها را شفاف توضیح بدهد.
سالامی چه زمانی به رفتار غیر اخلاقی تبدیل میشود؟
سالامی زمانی به رفتار غیر اخلاقی تبدیل میشود که مقالههای متعدد از یک مطالعه ساخته میشوند، اما نویسنده تداخل دادهها را اعلام نمیکند یا ارجاعدهی مناسب انجام نمیدهد. سالامی زمانی غیر اخلاقیتر میشود که همان «برش» دادهها دوباره منتشر شود یا گروه کنترل یکسان در چند مطالعه استفاده شود و این موضوع شفاف بیان نشود. همچنین زمانی که مقالهها بهگونهای نوشته شوند که داور و خواننده نتوانند بفهمند دادهها از یک مطالعه واحد آمدهاند و تصور نمونههای مستقل شکل بگیرد.
نمونههای عملی سالامی
نمونه ۱: مقاله پایلوت و سپس مطالعه بزرگتر چگونه ارزیابی میشود؟
اگر پژوهشگران ابتدا نتایج مقدماتی یک پایلوت را منتشر کنند و بعد از افزایش نمونه همان پژوهش را با حجم بزرگتر منتشر کنند، سالامی رخ نمیدهد، وقتی نویسندگان به مقاله قبلی ارجاع بدهند و هدف توسعه مطالعه را روشن توضیح بدهند. این مسیر میتواند بهترین شکل پیشبرد پژوهش باشد، چون پایلوت میتواند ضعف طراحی را آشکار کند و اصلاح را ممکن کند.
نمونه ۲: یک کارآزمایی بزرگ با دو پرسش متفاوت چگونه منتشر میشود؟
اگر یک کارآزمایی دادههای زیادی تولید کند و دو مقاله با فرضیههای کاملاً متفاوت و پیامدهای متفاوت نوشته شود، انتشار میتواند قابل قبول شود، وقتی نتایج همپوشانی نداشته باشند و هر مقاله سهم علمی یکتایی ارائه کند. نویسندگان باید کاملا توضیح بدهند که هر مقاله فقط بخشی از نتایج همان کارآزمایی را گزارش میکند و هر دو مقاله باید به هم ارجاع دقیق بدهند.
نمونه ۳: مطالعات دارای پیگیری با فرضیه مشابه چگونه مشکوک میشود؟
اگر گروهی سالها بعد با همان فرضیه مطالعه جدیدی انجام بدهد و نتیجه متفاوتی بگیرد، امکان انتشار وجود دارد، اما شک به سالامی وقتی تقویت میشود که نویسندگان ارجاع مناسب به مقاله قبلی ندهند. نویسندگان باید نوع مطالعه، تفاوتها با کار قبلی، و علت استفاده دوباره از چارچوب فرضیه را شفاف توضیح بدهند.
نمونه ۴: پوستر کنگره و مقاله مجله چگونه دیده میشود؟
اگر دادهها ابتدا بهصورت پوستر یا چکیده کنگره ارائه شود و بعد بهصورت مقاله کامل منتشر شود، این وضعیت معمولاً انتشار تکراری محسوب نمیشود. با این حال ارائه همان پوستر در چند کنگره بدون اعلام ارائه قبلی میتواند غیر قابل قبول شود.
نمونه ۵: استفاده دوباره از همان زیرگروه چگونه سالامی میشود؟
اگر دو مقاله در مدت کوتاه از یک مطالعه آیندهنگر منتشر شوند و بخشی از دادهها، مانند یک زیرگروه با ویژگیهای جمعیتی یکسان، در هر دو مقاله تکرار شود و ارجاع و توضیح شفاف داده نشود، یک الگوی سالامی شکل میگیرد. در این وضعیت، دلیل قابل دفاعی برای شکستن دادهها به چند مقاله نیز باید وجود داشته باشد و بدون آن، سوءرفتار محتمل میشود.
نویسنده چگونه میتواند از سالامی پرهیز کند؟
نویسنده باید از ابتدای پروژه پژوهشی، مسیر انتشار را طراحی کند و مرزبندی پرسشها را روشن کند. نویسنده باید از همان آغاز، فرضیهها، دادهها، نقشها و معیارهای نویسندگی را مشخص کند و برنامهریزی انتشار را شفاف کند. نویسنده باید به این اصل پایبند بماند که یک مطالعه، تا حد امکان در یک مقاله گزارش شود.
اگر نویسنده بخواهد مقاله دوم را بر دادههای منتشرشده بنا کند، باید این کارها را انجام بدهد:
- نویسنده باید مقاله قبلی را دقیق و آشکار ارجاع بدهد.
- نویسنده باید علاوه بر ارجاع، در متن اعلام کند که مقاله جدید بخشی از یک مطالعه بزرگتر یا مرتبط است.
- نویسنده باید دانش جدید افزودهشده را برجسته کند و آن را قابل سنجش توضیح بدهد.
- نویسنده باید دادههای منتشرشده قبلی را تکرار نکند و اگر تداخل ناگزیر شد، آن را دقیق مشخص کند.
- نویسنده باید برای سردبیر توضیح تفصیلی بنویسد و نسخه مقالههای مرتبط را نیز ارسال کند.
چرا نباید گروه کنترل را دوباره استفاده کرد؟
نویسنده نباید از یک گروه کنترل واحد برای بیش از یک مطالعه استفاده کند، چون این کار میتواند همان خطای «نمونه مستقل» را در ذهن خواننده بسازد و تصویر شواهد را منحرف کند. نویسنده باید هر گروه کنترل را برای همان مطالعه استفاده کند و پیوندها را شفاف بیان کند.
سردبیر و مجله چگونه با سالامی برخورد میکنند؟
سردبیر معمولاً بر اساس میزان همپوشانی دادهها و ارزش افزوده علمی تصمیم میگیرد. اگر سردبیر در فرایند ارسال به سالامی مشکوک شود، معمولاً از نویسنده توضیح میخواهد و بر اساس کیفیت پاسخ تصمیم میگیرد. اگر پاسخ قانعکننده باشد، سردبیر میتواند پردازش مقاله را ادامه بدهد، وقتی معیارهای شفافیت و عدم تکرار داده رعایت شود. اگر پاسخ قانعکننده نباشد یا پاسخی داده نشود، سردبیر میتواند مقاله را رد کند و میتواند همنویسندگان یا نهاد نویسنده را مطلع کند.
اگر مقاله سالامی پس از انتشار شناسایی شود، تصمیم سردبیر به میزان و اهمیت تکرار بستگی دارد. اگر تکرار اندک باشد و نویسنده توضیح صادقانه بدهد، سردبیر میتواند اصلاحیه یا تصحیح منتشر کند و همپوشانیها را شفاف کند. اگر همپوشانی زیاد باشد و ارزش علمی افزودهای وجود نداشته باشد، سردبیر میتواند بیانیه انتشار زائد منتشر کند یا حتی مقاله را ریترکت کند.
جمعبندی
سالامی زمانی شکل میگیرد که یک پژوهش واحد به چند مقاله تبدیل میشود و این تبدیل، بدون شفافیت و بدون مرزبندی علمی رخ میدهد. سالامی زمانی خطرناکتر میشود که ابزارهای تشخیص متن نتوانند آن را پیدا کنند و خواننده نتواند بفهمد دادهها از یک مطالعه واحد آمدهاند. سالامی زمانی قابل مدیریت میشود که نویسنده صداقت و شفافیت کامل داشته باشد، تداخل دادهها را اعلام کند، و نشان بدهد هر مقاله دانش جدید و مستقل تولید میکند.
منابع
کلمات کلیدی:
کامنتها
هیچ کامنتی برای این پست وجود ندارد.
مطالب مرتبط
امتیازدهی
نظر خود را برای ما ارسال کنید
اگر وارد حساب کاربری شوید، فیلدهای نام و ایمیل به طور خودکار پر میشوند.