تضاد منافع (Conflict of Interest) در مقاله چیست؟ راهنمای کامل اعلام و نمونه متن
دورههای پژوهشی علمینو
آموزش جامع پژوهش و پروپوزالنویسی علمی برای دانشجویان
تضاد منافع (Conflict of Interest) که «منافع متعارض» نیز نامیده میشود، وضعیتی است که در آن پژوهشگر، کارفرما یا حامی مالی پژوهشگر با سازمانها یا افراد طرف همکاری، رابطهای مالی، تجاری، حقوقی یا حرفهای دارد و این رابطه میتواند بر روند پژوهش یا نتایج آن اثر بگذارد.
وجود تضاد منافع به معنای نادرست بودن پژوهش یا نیت بد نویسنده نیست. باید در نظر گرفت که خواننده حق دارد از روابطی که میتواند بر نتایج پژوهش تأثیر بگذارد باخبر باشد تا خودش درباره اعتبار یافتهها قضاوت کند.
مثال برای تضاد منافع
پژوهشگری اثربخشی نوعی مکمل غذایی را بررسی میکند و هزینه پژوهش را شرکت تولیدکننده همان مکمل پرداخته است. حتی اگر پژوهشگر کاملاً بیطرفانه کار کرده باشد، خواننده باید بداند که حامی مالی از نتیجه مثبت این پژوهش سود میبرد.
چرا اعلام تضاد منافع اهمیت دارد؟
هنگام ارسال مقاله به مجله، ارائه اطلاعات کامل درباره تضاد منافع الزامی است. سردبیر از این اطلاعات در دو مرحله استفاده میکند:
- در تصمیمگیری درباره پذیرش یا رد مقاله
- در انتشار اطلاعات اعلامشده مقاله، تا خوانندگان هنگام ارزیابی آن به آنها توجه کنند
گاهی نیز سردبیر ممکن است با توجه به تضاد منافع اعلامشده، تصمیم بگیرد مقاله را منتشر نکند.
تضاد منافع را چگونه اعلام کنیم؟
دو راه اصلی برای بیان و اعلام تضادف منافع وجود دارد:
گزارش در کاور لتر (Cover Letter): در نامه همراهی که به مجله ارسال میکنید.
سامانه مجله: در فرمهای مربوطه هنگام ثبت و ارسال (سابمیت) مقاله.
تضاد منافع میتواند مالی یا غیرمالی باشد. اگر رابطهای وجود دارد که ممکن است از دید دیگران تضاد منافع به نظر برسد، آن را هم اعلام کنید، حتی اگر خودتان آن را مؤثر نمیدانید. به عبارت دیگر، یک قاعده ساده برای این موضوع وجود دارد: اگر تردید دارید، اعلام کنید.
نمونههای تضاد منافع مالی
منافع مرتبط با توسعه محصول
اگر از نتایج پژوهش شما محصولی ساخته میشود و شما از فروش، تولید یا برندسازی آن سود میبرید، باید آن را اعلام کنید.
مثال: پژوهشگری روش جدیدی برای تصفیه آب معرفی میکند و دستگاه آن را شرکتی میسازد که خود پژوهشگر در آن سهم دارد.
اشتغال یا مشارکت داوطلبانه
اگر در مرکزی کار میکنید یا داوطلبانه فعالیت دارید که ممکن است از نتایج پژوهش سود ببرد، این رابطه باید اعلام شود.
مثال: نویسنده کارمند یک کارخانه است و مقالهاش درباره کارایی روش تولیدی همان کارخانه است.
همکاری با گروههای حامی
مثال: عضو یک انجمن مدافع انرژیهای تجدیدپذیر مقالهای درباره هزینههای اقتصادی نیروگاههای خورشیدی مینویسد.
دریافت کمکهزینه (گرنت)
اگر نهادی به شما یا سازمان متبوعتان کمکهزینه پژوهشی پرداخت کرده، باید ذکر شود.
مثال: یک شرکت داروسازی بودجه آزمایشگاه شما را تأمین کرده و مقاله درباره یکی از داروهای آن شرکت است.
دریافت هزینههای شخصی
منظور مبالغی است که مستقیماً به خود نویسنده پرداخت میشود، مانند حقالزحمه، حق مشاوره یا هزینه سخنرانی.
مثال: پژوهشگر برای ارائه سخنرانی درباره یک دستگاه درمانی از تولیدکننده آن دستمزد گرفته و اکنون درباره اثربخشی همان دستگاه پژوهش منتشر میکند.
ثبت اختراع
اگر اختراعی در اختیار نویسندگان، مؤسسههای آنان یا نهاد تأمینکننده مالی باشد یا تحت لیسانس نهادی قرار داشته باشد، باید اعلام شود. این الزام چه از آن اختراع درآمدی حاصل شود و چه نشود، برقرار است.
دریافت حق امتیاز (رویالتی)
مثال: نویسنده برای یک نرمافزار تحلیل داده که خودش طراحی کرده از فروش آن حق امتیاز میگیرد و در مقاله عملکرد همان نرمافزار را ارزیابی میکند.
مالکیت سهام
مثال: پژوهشگری که سهام یک شرکت فناوری زیستی را دارد، مقالهای درباره کارایی فناوری همان شرکت منتشر میکند.
نمونههای تضاد منافع غیرمالی
دریافت دارو، تجهیزات، ابزار یا نرمافزار
مثال: یک شرکت، دستگاههای آزمایشگاهی گرانقیمت را رایگان در اختیار پژوهشگر گذاشته و پژوهش درباره عملکرد همین دستگاههاست.
دسترسی به پایگاه داده و منابع بایگانی
اگر این دسترسی را نهادی فراهم کرده که ممکن است از یافتههای شما از نظر مالی یا اعتباری سود ببرد یا زیان ببیند، باید آن را اعلام کنید.
مثال: موزهای اجازه مطالعه آثار نادر خود را داده و مقاله درباره ارزش تاریخی همان آثار است.
عضویت در هیئتمدیره
اگر در هیئتمدیره نهادهای صنعتی یا شرکتهای خصوصی حضور دارید که ممکن است از نتایج پژوهش منتفع یا متضرر شوند، آن را ذکر کنید.
دریافت کمک در نگارش یا پشتیبانی
مثال: شرکتی که از نتایج مقاله سود میبرد، ویراستار یا مترجم در اختیار نویسندگان گذاشته است.
منافع رقابتی شخصی، سیاسی، مذهبی، ایدئولوژیک، دانشگاهی یا فکری
مثال: پژوهشگری که سالها از یک نظریه علمی دفاع کرده، مقالهای را برای داوری یا انتشار مینویسد که این نظریه را بررسی میکند.
درگیری در دعاوی حقوقی مرتبط با موضوع پژوهش
مثال: نویسنده در یک پرونده قضایی علیه شرکتی شاکی است و مقالهاش درباره ضعف ایمنی محصولات همان شرکت است.
اگر تضاد منافعی وجود ندارد
در این حالت نیز باید این موضوع بهصراحت در مقاله ذکر شود. برای مثال میتوانید بنویسید:
«نویسندگان اعلام میکنند که هیچگونه تضاد منافع مالی یا غیرمالی مرتبطی برای گزارش وجود ندارد.»
نمونه متن بیانیه تضاد منافع
وقتی تضاد منافعی وجود ندارد
مدل ۱
فارسی:
«نویسندگان اعلام میکنند که هیچگونه تضاد منافعی وجود ندارد.»
انگلیسی:
The authors declare that they have no conflict of interest.
مدل ۲ (مالی و غیرمالی)
فارسی:
«نویسندگان اعلام میکنند که هیچگونه تضاد منافع مالی یا غیرمالی مرتبط با این پژوهش برای گزارش وجود ندارد.»
انگلیسی:
The authors declare that they have no relevant financial or non-financial interests to disclose.
مدل ۳
فارسی:
«نویسندگان اعلام میکنند که هیچ منافع مالی یا روابط شخصی شناختهشدهای ندارند که بتواند بر کار گزارششده در این مقاله تأثیر گذاشته باشد.»
انگلیسی
The authors declare that they have no known competing financial interests or personal relationships that could have appeared to influence the work reported in this paper.
مدل ۴ (به تفکیک نویسندگان)
فارسی:
«دکتر الف، دکتر ب و دکتر ج: هیچ تضاد منافعی ندارند.»
انگلیسی
Dr. A, Dr. B, and Dr. C: none declared.
وقتی تضاد منافع وجود دارد
در این حالت، نام نهاد، نوع رابطه و نقش حامی مالی را شفاف بنویسید. عبارتهای داخل [ ] را با اطلاعات واقعی جایگزین کنید.
مدل ۱: حمایت مالی از سوی یک شرکت
فارسی: «هزینه این پژوهش توسط شرکت [نام شرکت] تأمین شده است. حامی مالی هیچ نقشی در طراحی مطالعه، گردآوری و تحلیل دادهها، تصمیمگیری برای انتشار یا نگارش مقاله نداشته است.»
English: This study was funded by [Company name]. The funder had no role in the study design, data collection and analysis, decision to publish, or preparation of the manuscript.
مدل ۲: اشتغال در سازمان ذینفع
فارسی: «دکتر [نام] کارمند شرکت [نام شرکت] است. سایر نویسندگان اعلام میکنند که تضاد منافعی ندارند.»
English: Dr. [Name] is an employee of [Company name]. The remaining authors declare no conflict of interest.
مدل ۳: دریافت حقالزحمه یا حق مشاوره
فارسی: «دکتر [نام] در [بازه زمانی] از شرکت [نام شرکت] حق مشاوره و هزینه سخنرانی دریافت کرده است. سایر نویسندگان تضاد منافعی ندارند.»
English: Dr. [Name] has received consulting fees and speaker honoraria from [Company name] during [period]. The other authors have no conflicts of interest to declare.
مدل ۴: ثبت اختراع یا حق امتیاز
فارسی: «دکتر [نام] مخترع ثبتشده [شماره ثبت اختراع] است که با فناوری معرفیشده در این مقاله مرتبط است و ممکن است از آن حق امتیاز دریافت کند.»
English: Dr. [Name] is the inventor of a patent ([patent number]) related to the technology described in this article and may receive royalties from it.
مدل ۵: مالکیت سهام
فارسی: «دکتر [نام] مالک سهام شرکت [نام شرکت] است که محصول مورد بررسی در این مطالعه را تولید میکند.»
English: Dr. [Name] holds shares in [Company name], the manufacturer of the product evaluated in this study.
مدل ۶: دریافت تجهیزات یا نرمافزار (غیرمالی)
فارسی: «تجهیزات مورد استفاده در این پژوهش بهصورت رایگان توسط شرکت [نام شرکت] در اختیار نویسندگان قرار گرفته است. این شرکت در تحلیل دادهها و تفسیر نتایج دخالتی نداشته است.»
English: The equipment used in this study was provided free of charge by [Company name]. The company had no involvement in data analysis or interpretation of the results.
مدل ۷: عضویت در هیئتمدیره یا نهاد مرتبط (غیرمالی)
فارسی: «دکتر [نام] عضو هیئتمدیره [نام نهاد] است که ممکن است از نتایج این پژوهش منتفع شود.»
English: Dr. [Name] serves on the board of [Organization], which may benefit from the findings of this research.
مدل ۸: ترکیبی (چند تضاد منافع)
فارسی: «این پژوهش با حمایت مالی شرکت [نام شرکت] انجام شده است. دکتر [نام] مشاور این شرکت و مالک سهام آن است. دکتر [نام] نیز دارای یک اختراع ثبتشده مرتبط با موضوع مقاله است. سایر نویسندگان تضاد منافعی ندارند.»
English: This research was supported by [Company name]. Dr. [Name] is a consultant for and shareholder of the company. Dr. [Name] holds a patent related to the subject of this article. The other authors declare no conflict of interest.
جمعبندی
اعلام تضاد منافع نشانه ضعف پژوهش نیست؛ نشانه شفافیت و صداقت علمی است. با این کار هم سردبیر تصمیم آگاهانهتری میگیرد و هم خواننده میتواند یافتههای شما را با اطلاعات کامل ارزیابی کند. پنهانکاری درباره این روابط به اعتبار پژوهشگر و مجله آسیب جدی میزند.
منابع
کامنتها
هیچ کامنتی برای این پست وجود ندارد.
مطالب مرتبط
امتیازدهی
نظر خود را برای ما ارسال کنید
اگر وارد حساب کاربری شوید، فیلدهای نام و ایمیل به طور خودکار پر میشوند.